|
saprolegniasis
دکتر رامین رخشان، کارشناس شبکه دامپزشکی شهرستان لردگان
ساپرولگنيازيس يك بيماري قارچي ماهيان و تخم هاي آن است كه مربوط به خانواده ساپرولگنياسه مي باشد. گاهي به آن اچليازيس هم مي گويند
چون گونه هاي اچليا و ساپرولگنيا از نظر شكل بهم شبيه اند. نشانه هاي ظاهري ديكتيوچيازيس كه بيماري قارچي ديگري براي ماهي و تخم هاي آن است نيز شبيه دو جنس ديگر است و فقط با آزمايش هاي ميكروسكوپي علت بيماري تشخيص داده خواهد شد
نظر به اينكه درمان اين بيماريها بدون تشخيص نوع قارچ نيز شبيه يكديگر مي باشد بنابر اين اصطلاح ساپرولگنيازيس براي اين گونه بيماريها حتي بدون تشخيص درست گونه هاي آن بكار برده مي شود.
جهت مشاهده بقیه متن به ادامه مطلب مراجعه نمایید.
عامل بيماري:
گونه هاي قارچي خانواده ساپرولگنياسه كه در همه جا به فراواني يافت مي شوند تحت عنوان كپك هاي آبي((water molds تقسيم بندي مي شوند و بيشتر در آبهاي شيرين و بعضي هم در آبهاي شور(تا 8/2 در هزار) وجود دارند ولي در آبهاي دريايي مشاهده نمي شوند و اغلب آنها در خاكهاي مرطوب حضور دارند
بيشتر گونه هاي اين خانواده بر روي اعضاي مرده جانوري رشد و نمو مي كنند حتي گونه هايي كه مسبب بيماري در ماهيها هستند پوده زي و انگل هاي اختياري هستند. مهمترين گونه هاي عامل بيماري در ماهيها شامل موارد زير هستند
Saprolegnia parasitica
Saprolegnia mixta
Saprolegnia monica
Saprolegnia ferax
Saprolegnia diclina
Saprolegnia hoferi
Achlya hoferi
Dictyuchus spp.
شناسايي و توليد مثل:
اين قارچها شامل رشته هاي منشعب و درازي به عرض 20 ميكرون هستند كه به كمك آن قارچ داخل بافت ميزبان مي شود علاوه بر اين، رشته هاي ضخيم تري نيز وجود دارند كه داراي انشعابات كمتري است و در داخل آب غوطه ور مي باشد
رشته هاي قارچ توسط پرده اي محدود شده كه از پروتوپلاسم و هسته هاي بيشماري تشكيل يافته است قسمت هاي انتهايي اين رشته ها تعريض شده و تشكيل اسپرانگي((sporangia را مي دهد كه بوسيله حائلي از رشته اصلي جدا شده است. در روي اين اسپرانگي ها تعداد زيادي هاگ( zoosporangia ( قرار دارد كه پس از بارور شدن در روي آب پراكنده مي شود هر يك از زئوسپورها داراي يك مژه مي باشد كه نقل و انتقال آنها را در آب تامين مي كند
توليد مثل اين قارچها به طريق غير جنسي يعني تكثير گياهي يا ازدياد به روش جوانه زدن و همچنين بصورت جنسي صورت مي گيرد. توليد مثل جنسي بوسيله اعضاي جنسي شامل كنيديا بمنزله عضو جنسي نر و اوئوگوني يا عضو جنسي ماده انجام مي پذيرد سلول هاي تخم در ائوگوني پرورش مي يابند، آنتريديها پس از نمو به ائوگوني ها نزديك شده و هسته هاي خود را از طريق منفذ هاي مخصوص پرده ائوگوني به سلول هاي تخم مي رساند و آنرا بارور مي . پس از آن هسته يا زيگوت تشكيل مي شود . . .زيگوت پس از نمو تبديل به زئوسپور مي شود كه اين زئوسپور ها در داخل آب پخش شده و رشته هاي قارچ جديدي را بوجود مي آورند.
شكل و طرز تشكيل ائوگوني و آنتريدي در قارچها يكي از علائم تشخيص سيستميك آنهاست همچنين شكل و اندازه زئوسپور ها و رشته ها نيز در تشخيص آنها بكار مي رود
همه گير شناسي:
ظاهرا سبب هاي اوليه خاصي براي بروز بيماري ساپرولگنيا در بين ماهيان وجود ندارد. بدي تغذيه در نزد ماهيان پرورشي به عنوان علت اوليه و تداوم ساپرولگنيازيس محسوب مي شود حضور مواد سمي در غذا يا آب يا صدمه بر روي پوست، باله ها، آبشش هابر اثر انگل هاي خارجي ممكن است سبب بروز آلودگي ثانويه ساپرولگنيازيس گردد. زخم هاي فيزيكي يكي از عوامل چيرگي ساپرولگنيا مي شود
استرس هاي فيزيكي نظير كاهش درجه حرارت، افزايش يا كاهش PH و بالا رفتن شوري ممكن است به عنوان ساير عوامل بروز آلودگي هاي ثانويه قارچي تلقي گردد
ساپرولگنيازيس بعنوان آلودگي ثانويه ساير بيماريها نظير پوسيدگي باله، بيماري ساقه دمي، بيماري زخم، كورك هاي باز ناشي از بيماري فرونكلوزيس و ساير بيماريهاي باكتريايي نيز بروز مي كند
و بالاخره ساپرولگنيازيس در موارد بيماري آبششي باكتريايي يا محيطي ممكن است مشاهده شود
زئوسپور ها بر روي جلد آسيب ديده ماهيان حساس مستقر مي شوند و شروع به توليد رشته هاي قارچي مي نمايند كه ابتدا در سطح بافت هاي آسيب ديده نفوذ كرده و سپس قسمت هاي سالم بافت ها را محصور مي كنند. قارچهاي بيماري زا توليد آنزيم ها هضمي كرده كه با تخريب بافتهاي محصور شده سبب توسعه قارچ و مرگ سلولها مي گردد
رشته هاي قارچي در سطح بدن توسعه يافته و يك توده پنبه اي سفید رنگي را تشكيل مي دهند. رشته هاي قارچي ممكن است در سطح آبشش ها نيز توسعه يافته و سبب مرگ ميزبان گردند.
ماهيان مرده در آب به منزله يك محيط كشت بارور براي رشد بيشتر قارچها و توليد هاگ هاي آن محسوب مي شوند كه سبب بروز همه گيري وسيعي در بين ساير ماهيان كم صدمه ديده نيز مي گردد.
تخم هاي مرده ماهيان نيز منابع خوبي براي نفوذ زئوسپور ها و رشد رشته هاي قارچ مي باشند،
ميسيليوم قارچها ابتدا روي تخم هاي مرده رشد كرده و سپس با توسعه خود تخم هاي سالم را محصور و خفه مي نمايد. سرعت رشد قارچها بر روي ماهيان حساس و يا تخم هاي آنها به درجه حرارت محيط بستگي دارد، حداقل حرارت براي رشد قارچهاي ساپرولگنيا بين صفر تا 5 درجه سانتيگراد است در حالي كه رشد مناسب آنها در حرارتهاي بين 15 تا 30 درجه سانتي گراد ديده مي شود. سرعت رشد در حرارتهاي بين 5-15 درجه سانتيگراد كند مي باشد ولي در حرارت 18-26 درجه بسيار تند است و در حرارتهاي بين 28-35 درجه سانتيگراد رشد قارچ بسيار كاهش مي يابد
نشانه هاي بيماري:
حضور توده پنبه مانند سفید تا خاكستري يا خاكستري-قهوه اي رنگ بر روي پوست باله ها آبشش ها يا چشم هاي ماهي يا روي تخم هاي آنها از نشانه هاي قارچ ساپرولگنيا است
گاهگاهي قارچها تا بافت هاي ماهيچه اي زير پوست آلوده نيز نفوذ مي كنند. موارد نفوذ قارچ ساپرولگنيا به قسمت هاي داخلي بدن و عبور رشته هاي قارچي از آن به خارج بدن نيز گزارش شده است
ماهياني كه سخت آسيب ديده باشند و به اين قارچ مبتلا شوند تلف مي گردند
پيشگيري و مديريت بهداشتي:
جهت جلوگيري از اين بيماري بايد ماهي را در شرايطي نگه داشت كه امكان تضعيف و آزردگي سطحي در بدن آنها بوجود نيايد به محض پيدايش اولين نشانه هاي بيماري صلاح است هرچه زودتر شرايط نگهداري و پرورش ماهي ها را بهتر كرد، تغيير مكان ماهيان آسيب ديده به آبگير هاي مساعد ممكن است سلامتي و بهبودي آنها را برگرداند
براي جلوگيري از بروز بيماري و آلودگي قارچي تخم ماهيها لازم است تخم ها را در هنگام لقاح به حد كافي بارور كرد و همچنين در هنگام اختلاط اسپرم با تخم ها و جمع آوري و دستكاري آنها بهتر است از آسيب ديدن و ضربه زدن به تخم ها پرهيز نمود تخم هاي غير بارور شده در واقع محيط كشت بسيار مساعدي براي نشو و نماي قارچها مي باشد
در موقع انكوباسيون تخم هاي بارور نشده و تلف شده را بايستي مرحله به مرحله از انكوباتور ها خارج نمود، علاوه بر آن آبي كه به انكوباتور ها وارد مي شود بدون ذرات مكانيكي(ذرات آهن،مس،زنگ) كه موجب صدمه رساندن به پرده هاي تخم مي شود، باشد.
از ورود ذرات شن، گل رس و ريزه جانوران آبزي همراه آب به انكوباتور ها جلوگيري نمود چون ذرات شن سبب خراشيدگي سطحي تخم ها شده و گل رس موجب خفگي و آلودگي آنها مي گردد.
ريزه جانوران آبزي علاوه بر انتقال آلودگي خود نيز به تخم هاي ماهي حمله كرده موجب صدمات فيزيكي سختي بر روي تخم ها مي شوند
برطرف كردن شرايط نامساعد محيطي و يا موارد اوليه مسببه بيماري مي تواند در پيشگيري بيماري هاي قارچي نقش موثري داشته باشد
درمان:
مالاشيت سبز ازنوع ملح اكسالات و بري از روي به عنوان يك ماده شيميايي ضد قارچ ماهي و تخم هاي ان مي باشد. مصرف مالاشيت سبز به علت دارابودن تركيبات تغيير دهنده سلولي(سرطان زايي) و توليد كننده نسلهاي غير عادي از طرف اداره دارو و غذاي آمريكا قدغن شده است
مالاشيت سبز براي مهار ساپرولگنيازيس در ماهيان غير ماكول به ميزان 5 ميلي گرم در ليتر به مدت يك ساعت استفاده مي شود يا اينكه به ميزان 7/66 ميلي گرم در ليتر به مدت 10 تا 30 ثانيه به صورت حمام سريع بكار برده مي شود.
غوطه ور نمودن سريع ماهيان آلوده در محلول 5درصد نمك طعام براي مدت 1 تا 2 دقيقه در درمان بيماري موثر مي باشد
همچنين غوطه وري سريع ماهيان در محلول اسيد استيك 5 درصد به مدت 30 ثانيه تا 1 دقيقه ممكن است سبب كاهش رشد قارچهاي بيماري زا گردد
فرمالين هم براي درمان ساپرولگنيازيس به ميزان 250 ميلي گرم در ليتر به مدت يك ساعت با موفقيت محدود به بكار برده مي شود
مخلوط فرمالين بصورت 100 ميلي گرم در ليتر با محلول مالاشيت سبز 5/2 ميلي گرم در ليتر به مدت يك ساعت به عنوان درمان موثري در پاره اي از آلودگی هاي قارچی شناخته شده است
.jpg)
|
